Staatssecretaris Fiscaliteit zijn in het box-3 tijdperk, er zijn makkelijkere carrièrepaden te verzinnen. Eens in de zoveel tijd (ongeveer eens in de drie maanden, als je er op gaat letten) verschijnen er weer meerdere nieuwskoppen in alle kwaliteitsmedia waarin met veel bombarie en ontsteltenis wordt geschreven over de volgende episode in de box-3 saga. De meest recente ophef verscheen deze week en heeft betrekking op de bezwaarmakers tegen het huidige box-3 systeem, of eigenlijk over de mensen die GEEN bezwaar maakte en daardoor zoals het er nu naar lijkt kunnen fluiten naar hun centen.
Voor veel mensen zullen de ontwikkelingen rondom de hervorming van het box-3 systeem als droge saaie stof voelen. In zekere zin is dat het misschien ook wel, al moet ik regelmatig gniffelen om de opeenstapeling van knulligheden binnen dit dossier. Om met mij mee te kunnen gniffelen zijn twee dingen nodig: allereerst moet je zelf in deze geen ‘skin-in-the-game’ hebben, om maar met een mooie beleggersterm te smijten. Hiermee bedoel ik dat je zelf niet gedupeerd moet zijn, waartoe ik als weinig vermogende, net student-af zijnde twintiger behoor. Daarnaast moet je een beetje begrijpen waar dit hele verhaal precies om gaat. Ik neem jullie graag even mee.
In de zomer van 2024, toen ik net begon bij BNR Nieuwsradio, wist ik vrij weinig van wat box-3 was (overigens had ik net zo weinig kennis van alle andere boxen, ik wist dat het wat met belastingen te maken had). Ik bevond mij in het staartje van mijn stageperiode en ik wilde graag als klap op de vuurpijl nog een grote gast boeken voor het programma BNR Zakendoen. Ik keek op het wensenlijstje van onze redactie en zag Staatssecretaris Van Rij van fiscaliteit ertussen staan. Met mijn branie besloot ik dat ik dat wel even ging schaffen, als een soort bewijs aan de redactie, mezelf, god en mijn ouders dat mijn bestaan toch wel rechtvaardig was. Warempel lukte het mij om een vriendelijk contact op te bouwen met de perswoordvoerders van het ministerie van Financiën, waartoe wij uiteindelijk tot een afspraak kwamen voor een interview. Ik was de koning te rijk.
Maar zoals het gaat, moet je dan zo’n gesprek ook voorbereiden. Wat volgde waren talloze uren van lezen, lezen en nog eens lezen. Waar een normaal draaiboek uit ongeveer 25 á 30 vragen bestaat, had ik nu een draaiboek gemaakt waar meer dan vijftig vragen instonden. Zodoende weet ik het een en ander over Box-3.
Hoe zit de vork in de steel? De korte samenvatting is als volgt. Sinds 1 januari 2001 heft de Nederlandse staat belasting op winsten uit beleggingen, alleen is het te complex om naar de daadwerkelijke behaalde rendementen te kijken van alle verschillende beleggingen van alle verschillende mensen. DUS bedacht men een truc: we kijken naar het gemiddelde rendement van de afgelopen vijftien jaar, dat was ongeveer vier procent, en dat heffen we vervolgens. Een forfait zoals dat genoemd wordt. Nu is het probleem, mensen halen zelden stabiel vier procent rendement. Ze zitten er ofwel boven en betalen te weinig belasting (daar hoor je weinig mensen over klagen) of ze zitten eronder en betalen te veel (dan zijn de rapen gaar).
Terug naar de zomer van 2024, op welk moment allerlei beleggers bezwaar hadden aangetekend tegen de berekende forfaitaire heffing om zo mogelijk geld terug te krijgen (waarvan nu dus is besloten dat als je dat niet hebt gedaan je niks terug zal krijgen). Demissionair staatssecretaris Marnix van Rij werkt aan een noodoplossing voor box-3. Hij werkte aan een permanente oplossing, en een tijdelijke tussenoplossing. Die tussenoplossing was om het algehele forfait van vier procent op te splitsen in verschillende categorieën. Een forfait op obligaties, aandelen en vastgoed, om zo tot een percentage te komen wat dichter bij de werkelijkheid ligt. Geen gekke tussenoplossing, het is in ieder geval een verbetering zou je zeggen. Wat was toen het probleem? De ICT van de Belastingdienst was hiervoor ontoereikend. Nou dit zijn dus voor mij de gniffel-momentjes.
Het interview was voor mij een groot succes, mede omdat er een leuk artikel uitrolde op de website. Vooral het einde bleef me bij, omdat de staatssecretaris toegaf dat zijn ambtsperiode geen tien met een griffel verdiende (iets waarvan ik nu denk dat het een hele reële uitspraak is, maar ik was er toen erg van onder de indruk). En ik zag het als een alom succes. Toch mis je ook wel eens wat als journalist, want zo bleek afgelopen jaar dat in exact diezelfde periode Van Rij gepolst werd voor de functie van Minister-president in het kabinet van PVV-NSC-BBB-VVD. Een functie die later natuurlijk vervuld werd door Dick Schoof. Zo zie je maar.
Inmiddels is de tussenoplossing van Van Rij nog altijd van kracht, een nieuwe forfaitaire heffing van zes procent. Dat is nog altijd niet juist, maar het is voor iedereen hetzelfde en in die zin eerlijk. In 2028 kan er dan een nieuw wetsvoorstel komen, waar huidig minister van Financiën Eelco Heinen het knap lastig mee heeft. In februari kwam hij met het volgende voorstel: we gaan belasting heffen op de waardestijging van de beleggingen, de zogeheten ‘aanwas’. Nu is het probleem dat een waardestijging weliswaar heel prettig is voor een belegger, maar het betekent dat het geld nog niet verdiend is. Het is in zekere zin een theoretische, of ongerealiseerde winst. Het is een beetje alsof je wel concreet belasting betaald over een niet uitbetaald loonstrookje. Dus hoppakee, met z’n allen weer de barricades op om hierover te klagen! Weer zo’n moment dat mij doet gniffelen. Zelfs Elon Musk sprak zich erover uit, dan weet je dat het menens is. Heinen besloot dan toch maar weer terug te krabbelen en het wetsvoorstel nog maar weer eens onder de loep te nemen.
Voor wie het leuk vindt is hier nog de podcast van het interview met Van Rij.